Vasiyetnamenin Açılması ve Yerine Getirilmesi

VASİYETNAMENİN AÇILMASI VE YERİNE GETİRİLMESİ

Vasiyetnamenin Açılması ve Uygulanması Süreci

Miras bırakanın vefatından sonra geride bıraktığı malvarlığının nasıl paylaşılacağı, mirasçılar arasında zaman zaman hukuki uyuşmazlıklara neden olabilmektedir. Miras bırakanın son arzularını ortaya koyan vasiyetnameler ise mirasın paylaşılması ve belirli malvarlığı değerlerinin kimlere bırakılacağının belirlenmesi bakımından önemli bir hukuki araçtır.

Ancak bir vasiyetnamenin düzenlenmiş olması, belgede yer alan iradelerin kendiliğinden ve doğrudan yerine getirileceği anlamına gelmez. Vasiyetnamenin ölümden sonra ilgili sulh hukuk mahkemesine ulaştırılması, açılması, ilgililere bildirilmesi ve gerekli hukuki işlemlerin tamamlanması gerekir.

Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen vasiyetnamenin açılması ve yerine getirilmesine ilişkin hükümler, miras bırakanın son arzularının hukuka uygun biçimde değerlendirilmesini ve mirasçıların haklarının korunmasını amaçlamaktadır.

1. Vasiyetnamenin Açılması Nedir?

Vasiyetnamenin açılması, miras bırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin yetkili sulh hukuk mahkemesi tarafından incelenmesi, açılması ve ilgililere okunarak bildirilmesi sürecidir.

Türk Medeni Kanunu'nun 595. maddesi uyarınca, miras bırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına veya hukuki sonuç doğurup doğurmadığına bakılmaksızın, teslim edildiği ya da bulunduğu tarihten itibaren gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesi gerekir.

Bu yükümlülük yalnızca mirasçılara ait değildir. Vasiyetnameyi herhangi bir şekilde elinde bulunduran veya bulan kişiler de kanundan doğan teslim yükümlülüğü altındadır.

Dolayısıyla vasiyetnamenin geçersiz olduğu düşünülen, şekil şartlarına uygun düzenlenmediği ileri sürülen veya içeriğinin hukuka aykırı olduğu değerlendirilen durumlarda dahi belgenin mahkemeye teslim edilmesi zorunludur.

Vasiyetnamenin açılması işleminin temel amacı, miras bırakanın son iradesinin ortaya çıkarılması ve vasiyetnameyle ilgili kişilerin hukuki durumdan haberdar edilmesidir.

2. Vasiyetnamenin Açılmasında Yetkili Mahkeme

Vasiyetnamenin açılması işlemi, miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından gerçekleştirilir.

Mahkeme, kendisine teslim edilen vasiyetnameyi ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirerek açılmasını ve ilgililere okunmasını sağlar.

Vasiyetnamenin açılması sürecinde mahkeme tarafından özellikle;

• Miras bırakanın ölümünün gerçekleşip gerçekleşmediği,

• Vasiyetnamenin mahkemeye ulaştırılıp ulaştırılmadığı,

• Vasiyetnamede adı geçen kişilerin kimler olduğu,

• Yasal mirasçıların ve vasiyet alacaklılarının kimler olduğu,

• İlgililere gerekli bildirimlerin yapılıp yapılmadığı

hususları değerlendirilir.

Burada önemle belirtilmelidir ki vasiyetnamenin açılması, vasiyetnamenin kesin olarak geçerli olduğuna veya içerisindeki bütün hükümlerin uygulanabileceğine ilişkin bir karar niteliğinde değildir.

3. Vasiyetnamenin Açılması Süreci Nasıl İşler?

Vasiyetnamenin açılması, belirli usul ve işlemlerin takip edilmesini gerektiren bir yargısal süreçtir.

a) Vasiyetnamenin Sulh Hukuk Mahkemesine Teslim Edilmesi

Miras bırakanın vefatından sonra vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin belgeyi gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmesi gerekir.

Vasiyetnamenin noterlikte muhafaza edilmesi veya başka bir kişi tarafından saklanması, ölümden sonra ilgili hukuki işlemlerin yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

b) İlgili Kişilerin Belirlenmesi

Mahkeme, vasiyetnamede adı geçen kişileri ve yasal mirasçıları belirleyerek gerekli tebligat işlemlerini gerçekleştirir.

Vasiyetnameden yararlanma hakkı bulunan kişiler ile yasal mirasçıların süreçten haberdar edilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşır.

c) Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması

Türk Medeni Kanunu'nun 596. maddesi kapsamında vasiyetname, miras bırakanın ölümünden itibaren bir ay içerisinde, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın açılır ve ilgililere okunur.

Bilinen mirasçılar ve vasiyet alacaklıları vasiyetnamenin açılması sırasında uygun şekilde davet edilir.

d) Vasiyetnamenin İlgililere Bildirilmesi

Vasiyetnamenin açılmasının ardından, mirasçılara ve vasiyetnameyle lehine kazandırma yapılan kişilere gerekli bildirimler yapılır.

İlgililer, kendilerine yapılan tebligat ve bildirimin içeriğine göre yasal haklarını kullanabilir ve gerekli hukuki başvurularda bulunabilir.

4. Vasiyetnamenin Açılması Vasiyetnamenin Geçerli Olduğu Anlamına Gelir mi?

Vasiyetnamenin açılması ile vasiyetnamenin hukuken geçerli olması birbirinden farklı kavramlardır.

Vasiyetnamenin açılması işlemi, miras bırakanın son iradesinin ortaya çıkarılması ve ilgililerin bilgilendirilmesi amacını taşır. Bu işlem tek başına vasiyetnamenin geçerliliğinin kesin olarak tespit edildiği anlamına gelmez.

Vasiyetnamenin düzenlenmesi sırasında kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmamış olması, miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, irade sakatlığı veya kanunda düzenlenen diğer iptal sebeplerinin varlığı hâlinde vasiyetnamenin iptali gündeme gelebilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin açılmış olması, ilgililerin vasiyetnamenin iptalini talep etmesine engel oluşturmaz.

5. Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesi (İnfazı) Nedir?

Vasiyetnamenin yerine getirilmesi, miras bırakanın ölümünden sonra vasiyetnamesinde yer verdiği ölüme bağlı tasarrufların hukuki sonuç doğurması ve ilgili kişilere kazandırmaların gerçekleştirilmesi sürecidir.

Vasiyetnamenin içeriğine göre miras bırakan, malvarlığının tamamını veya belirli bir kısmını bir kişiye bırakmış olabilir. Bunun yanında belirli bir taşınmazın, aracın, para miktarının veya başka bir malvarlığı değerinin belirli bir kişiye kazandırılmasını da öngörmüş olabilir.

Bu noktada miras hukuku bakımından iki önemli kavramın birbirinden ayrılması gerekir:

Mirasçı atama: Miras bırakanın, bir veya birden fazla kişiyi mirasının tamamı veya belirli bir oranı üzerinde hak sahibi olacak şekilde mirasçı olarak belirlemesidir.

Belirli mal bırakma: Miras bırakanın, belirli bir malvarlığı değerinin bir kişiye bırakılmasını vasiyet etmesidir. Bu kişi, yalnızca bu kazandırma nedeniyle mirasçı sıfatını kazanmaz; vasiyet alacaklısı konumunda olur.

Türk Medeni Kanunu'nun 516. ve 517. maddelerinde düzenlenen bu ayrım, vasiyetnamenin nasıl yerine getirileceğinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır.

6. Vasiyetname Nasıl Uygulanır?

Vasiyetnamenin uygulanma şekli, vasiyetnamenin içeriğine ve yapılan kazandırmanın hukuki niteliğine göre değişiklik gösterir.

a) Mirasçı Atanmasına İlişkin Vasiyetnamelerin Uygulanması

Miras bırakanın vasiyetname ile bir kişiyi mirasçı olarak ataması hâlinde, atanan kişi miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçı sıfatını kazanır.

Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi uyarınca mirasçılar, mirası miras bırakanın ölümüyle bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar.

Atanmış mirasçı da mirasçılık sıfatını mirasın açılmasıyla kazanır. Bununla birlikte, mirasçılık sıfatının ve miras paylarının ilgili işlemlerde ispatlanması için mirasçılık belgesi alınması gerekebilir.

b) Belirli Mal Bırakılmasına İlişkin Vasiyetnamelerin Uygulanması

Miras bırakanın belirli bir taşınmazı, aracı, banka hesabındaki belirli bir tutarı veya başka bir malvarlığı değerini bir kişiye bırakması hâlinde, bu kişi vasiyet alacaklısı sıfatını kazanır.

Türk Medeni Kanunu'nun 600. maddesi uyarınca vasiyet alacaklısı, vasiyet borçlusuna karşı kişisel bir istem hakkına sahip olur.

Bu kapsamda vasiyet alacaklısı, kendisine bırakılan malın veya hakkın devrini ya da vasiyetnamenin içeriğine uygun edimin yerine getirilmesini talep edebilir.

Örneğin miras bırakanın bir taşınmazını belirli bir kişiye bırakması durumunda, vasiyet alacaklısının taşınmazın mülkiyetini doğrudan vasiyetnameyle kazanması söz konusu değildir. Taşınmazın devri için gerekli hukuki işlemlerin tamamlanması gerekir.

7. Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesinde Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Rolü

Miras bırakan, vasiyetnamesinde son arzularının yerine getirilmesini sağlamak amacıyla bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 550 ve devamı maddelerinde düzenlenen vasiyeti yerine getirme görevlisi, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarının yerine getirilmesi konusunda önemli görevler üstlenir.

Vasiyeti yerine getirme görevlisinin temel görevleri arasında;

• Miras bırakanın son arzularının yerine getirilmesini sağlamak,

• Tereke mallarının yönetimini gerçekleştirmek,

• Gerektiğinde tereke mallarının korunmasına yönelik önlemler almak,

• Miras bırakanın alacaklarını tahsil etmek ve borçlarını ödemek,

• Vasiyetname hükümlerinin uygulanması için gerekli işlemleri yürütmek

yer alır.

Vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanmış olması, mirasın paylaşılması ve vasiyetnamenin uygulanması sürecinde işlemlerin daha düzenli yürütülmesine yardımcı olabilir.

8. Vasiyetnamenin Uygulanmasında Saklı Payın Önemi

Vasiyetnamenin uygulanması sırasında dikkate alınması gereken en önemli hususlardan biri saklı paylı mirasçıların haklarıdır.

Türk Medeni Kanunu'nun 505 ve devamı maddelerinde düzenlenen saklı pay hükümleri, miras bırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf özgürlüğünü belirli ölçüde sınırlandırmaktadır.

Altsoyun, anne ve babanın ve sağ kalan eşin kanunda belirtilen koşullarda saklı pay hakkı bulunmaktadır.

Miras bırakan, saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal edecek şekilde ölüme bağlı tasarrufta bulunmuşsa, saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açarak haklarının korunmasını talep edebilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin uygulanması sırasında yalnızca vasiyetname hükümlerinin değil, mirasçıların saklı pay oranlarının ve terekenin net değerinin de değerlendirilmesi gerekir.

9. Vasiyetnamenin İptali Davası ve Tenkis Davası

Vasiyetnamenin açılmasından sonra ilgililerin başvurabileceği hukuki yollardan ikisi vasiyetnamenin iptali davası ve tenkis davasıdır.

Vasiyetnamenin İptali Davası

Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesinde vasiyetnamenin iptalini gerektiren sebepler düzenlenmiştir.

Buna göre;

• Vasiyetnamenin miras bırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı sırada yapılması,

• Tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda gerçekleştirilmesi,

• Tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırı olması,

• Tasarrufun kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması

hâllerinde vasiyetnamenin iptali talep edilebilir.

İptal davası açma hakkı, hukuki menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısına aittir. Dava, kanunda belirtilen süreler içerisinde açılmalıdır.

Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesi uyarınca iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Tenkis Davası

Vasiyetnamenin geçerli olmasına rağmen saklı paylı mirasçıların haklarının ihlal edilmesi durumunda tenkis davası gündeme gelir.

Tenkis davasında amaç, miras bırakanın saklı payı ihlal eden tasarruflarının kanuni sınırlar içerisine çekilmesidir.

Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesinde düzenlenen süreler uyarınca tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer.

Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları farklı hukuki sebeplere dayanır. Somut olayın özelliklerine göre hangi hukuki yola başvurulacağının doğru belirlenmesi gerekir.

10. Vasiyetnamenin Açılmasından Sonra Yapılması Gereken İşlemler

Vasiyetnamenin açılması sonrasında, vasiyetnamenin içeriğine göre farklı hukuki ve idari işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekebilir.

Bu işlemler arasında;

• Mirasçılık belgesinin alınması,

• Terekenin aktif ve pasifinin belirlenmesi,

• Vasiyetname kapsamında bırakılan malvarlığı değerlerinin tespit edilmesi,

• Taşınmazlar bakımından tapu sicilinde gerekli işlemlerin yapılması,

• Araç devri gibi ilgili malvarlığı değerlerine özgü işlemlerin gerçekleştirilmesi,

• Vergisel yükümlülüklerin değerlendirilmesi,

• Gerekli durumlarda vasiyetnamenin iptali veya tenkis davası açılması

bulunabilir.

Özellikle taşınmazların vasiyet edilmesi hâlinde, vasiyet alacaklısının mülkiyet hakkının kazanılması için gerekli hukuki şartların ve tapu sicilindeki işlemlerin doğru şekilde yerine getirilmesi önem taşır.

11. Vasiyetnamenin Açılması ve Uygulanmasında Avukat Desteğinin Önemi

Vasiyetnamenin açılması ve yerine getirilmesi süreci, yalnızca bir belgenin mahkeme tarafından okunmasından ibaret değildir. Süreç; mirasçıların hukuki statüsünün belirlenmesi, terekenin tespiti, saklı payların korunması ve vasiyetname hükümlerinin uygulanması gibi birçok farklı hukuki konuyu içerebilir.

Özellikle vasiyetnamenin geçerliliğinin tartışmalı olduğu, mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunduğu veya belirli malvarlığı değerlerinin devrinin gerektiği durumlarda hukuki sürecin doğru yönetilmesi büyük önem taşır.

Miras hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda her somut olayın kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi gerekir. Vasiyetnamenin içeriği, düzenlenme şekli, miras bırakanın hukuki durumu ve terekenin kapsamı, izlenecek hukuki yolun belirlenmesinde etkili olmaktadır.

Bu nedenle vasiyetnamenin açılması, uygulanması, iptali veya tenkisi aşamalarında hukuki destek alınması, hak kayıplarının önlenmesine ve sürecin mevzuata uygun yürütülmesine katkı sağlayabilir.

Sonuç

Vasiyetnamenin açılması ve yerine getirilmesi, miras bırakanın son arzularının hukuki çerçevede değerlendirilmesini sağlayan önemli bir miras hukuku sürecidir. Bu süreçte vasiyetnamenin usulüne uygun biçimde açılması, ilgililere bildirilmesi, mirasçıların ve vasiyet alacaklılarının haklarının belirlenmesi ve gerekli devir işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekir.

Vasiyetnamenin açılmış olması, belgenin kesin olarak geçerli olduğu veya bütün hükümlerinin kendiliğinden uygulanacağı anlamına gelmez. Bu nedenle her aşamada Türk Medeni Kanunu hükümlerinin ve somut olayın özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

ÖRNEK DİLEKÇE

MERSİN NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

DAVACI :

DAVALILAR:

KONU : Vasiyetnamenin uygulanması talebimiz hakkındadır.

AÇIKLAMALAR

1. Vasiyet eden  Malatya 7. Noterliği'nin ....../........./2022 tarih ve ........ Yevmiye sayılı “Düzenleme Şeklindeki Vasiyetnamesi” ile ; "yaşım itibari ile hastaneye gidiş ve gelişlerde ve diğer resmi işlerimin halledilmesi amacı ile sahibi bulunduğum ................ Plaka sayılı, ................marka, OTOMOBİL (AA SEDAN) cinsindeki, ............Model, ..................... ticari adlı, ............... motor numaralı,........... şasi seri numaralı arac tamamını   müvekkile vasiyet etmiştir.

Vasiyet eden, ....../......./....... tarihinde vefat etmiştir. Vasiyetname Mersin ...... Sulh Hukuk Mahkemesi ......./...... E. Ve ......../.........K. sayılı dosyasında açılıp okunmuş olup ....../......./2026 tarihinde kesinleşmiştir. Kesinleşme şerhini dilekçemiz ekinde sunuyoruz. İşbu vasiyetname doğrultusunda vasiyetnamenin uygulanması için tarafımızca süresi içerisinde işbu davayı açma zarureti hasıl olmuştur.

2. Yukarıda belirttiğimiz davalı konumunda bulunan diğer mirasçılar tarafından vasiyetnamenin iptaline yönelik herhangi bir talepte bulunulmamış ve mahkeme kararı ilgililere tebliğ edilerek  kesinleşmiştir. İşbu sebeple müvekkile vasiyet edilen ............ Plaka sayılı, ......... marka, OTOMOBİL (AA SEDAN) cinsindeki, ....... Model, .......... ticari adlı, ............. motor numaralı, ................ şasi seri numaralı numaralı aracın müvekkil adına tescilini talep ediyoruz.

3. Açıklamış olduğumuz hususlar doğrultusunda, Murisin vasiyetnamesindeki hususa ilişkin tapu ve resmi dairelerde gerekli işlemeleri yapabilmek için Türk Medeni Kanununun ilgili hükümleri gereği, vasiyetnamenin tenfizi davasını açma zorunluluğu doğmuştur. İntikal sonucunda miras ortaklığına geçen aracın müvekkil adına tescilini yani vasiyetnamenin uygulanmasını saygılarımızla arz ve talep ederiz.

HUKUKİ NEDENLER          : Medeni Kanun, HMK ve ilgili mevzuat

DELİLLER                            : Malatya ..... Noterliği'nin ........ tarih ve ........ Yevmiye sayılı “Düzenleme Şeklindeki Vasiyetnamesi” , Mersin 6. Sulh Hukuk Mahkemesi ....../......E. Ve ........./........K. sayılı Dosyası, Kesinleşme Şerhi, Keşif, Bilirkişi Raporu, Ruhsat, Tanık ve her türlü yasal delil

NETİCE VE TALEP :    Yukarıda sayılan nedenlerle;

Davamızın kabulü ile Mersin 6. Sulh Hukuk Mahkemesi ......../..........E. Ve ........./........ K. sayılı ile açılıp kesinleşmiş olan, Malatya ..... Noterliği'nin ....../...../2022 tarih ve ........Yevmiye sayılı Düzenleme Şeklindeki Vasiyetnamesinin tenfizine,

Bilgileri yazılı aracın, müvekkil adına kayıt ve tesciline,

Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini,

Saygılarımla vekaleten isterim